آسانسور چیست؟ (+ ویدیو)

آسانسور چیست

آسانسور چیست؟ (+ ویدیوی کار کردن آسانسور از موتور تا کابین)

تا حالا شده داخل آسانسور بایستید، فقط یک دکمه را بزنید و چند ثانیه بعد در طبقه موردنظرتان باز شود، اما با خودتان فکر کنید آسانسور چجوری کار میکنه؟ پشت این حرکت ساده چه اتفاقی می‌افتد؟

در ظاهر، آسانسور فقط یک کابین است که بالا و پایین می‌رود؛ اما پشت همین کابین، مجموعه‌ای از موتور، تابلو فرمان، سیم‌بکسل، وزنه تعادل، ریل، سنسورها، ترمز و تجهیزات ایمنی با هم کار می‌کنند تا شما را با دقت و ایمنی بین طبقات جابه‌جا کنند.

در این مقاله می‌خواهیم خیلی ساده و کاربردی ببینیم آسانسور چیست، چطور کار می‌کند، موتور چطور کابین را حرکت می‌دهد، دکمه‌های آسانسور چه کاربردی دارند و اگر داخل آسانسور گیر کردیم چه کاری باید انجام دهیم.

آسانسور چیست؟

آسانسور یک سیستم مکانیکی، الکتریکی و کنترلی برای جابه‌جایی افراد یا بار بین طبقات مختلف ساختمان است. در آسانسورهای رایج، کابین داخل یک مسیر عمودی به نام چاه آسانسور حرکت می‌کند و سیستم کنترل، موتور و تجهیزات ایمنی حرکت آن را مدیریت می‌کنند.

اگر بخواهیم خیلی ساده بگوییم، آسانسور مثل یک سیستم بالانس‌شده است که در آن کابین، موتور، سیم‌بکسل و وزنه تعادل با هماهنگی یکدیگر کار می‌کنند.

در مدل‌های کششی، موتور مستقیماً قرار نیست تمام وزن کابین و مسافران را به تنهایی بلند کند. یک وزنه تعادل در طرف دیگر سیستم قرار دارد تا بخش قابل‌توجهی از وزن را خنثی کند و فشار موردنیاز موتور کاهش پیدا کند.

یک تعریف ساده‌تر از آسانسور

اگر بخواهیم در یک جمله جواب بدهیم که آسانسور چیست:

آسانسور وسیله‌ای است که با کمک یک سیستم مکانیکی و الکتریکی، کابین را به‌صورت کنترل‌شده بین طبقات بالا و پایین می‌برد و مجموعه‌ای از تجهیزات ایمنی، حرکت آن را کنترل و متوقف می‌کنند.


آسانسور چجوری کار میکنه؟

حالا برسیم به بخش جذاب ماجرا؛ آسانسور چجوری کار میکنه؟

فرض کنید در طبقه سوم ساختمان هستید و می‌خواهید به طبقه هشتم بروید.

وقتی دکمه احضار آسانسور را می‌زنید، این اتفاق‌ها تقریباً به این ترتیب رخ می‌دهد:

  1. سیستم کنترل، درخواست شما را دریافت می‌کند.

  2. کنترلر مشخص می‌کند آسانسور باید به کدام طبقه بیاید.

  3. سیستم فرمان حرکت را به درایو و موتور ارسال می‌کند.

  4. ترمز موتور آزاد می‌شود.

  5. موتور، فلکه کششی را می‌چرخاند.

  6. سیم‌بکسل‌ها حرکت می‌کنند.

  7. کابین و وزنه تعادل در جهت مخالف یکدیگر حرکت می‌کنند.

  8. سنسورها و سیستم کنترل، موقعیت کابین را بررسی می‌کنند.

  9. نزدیک طبقه مقصد، سرعت آسانسور کاهش پیدا می‌کند.

  10. کابین دقیقا هم‌سطح طبقه متوقف می‌شود.

  11. سیستم درب را باز می‌کند.

در آسانسورهای کششی، سیم‌بکسل‌ها روی فلکه‌ای شیاردار قرار دارند و نیروی کشش بین فلکه و سیم‌بکسل باعث حرکت کابین می‌شود.

موتور آسانسور دقیقا چه کاری انجام می‌دهد؟

موتور را می‌توان یکی از اصلی‌ترین بخش‌های سیستم حرکت آسانسور دانست.

اما موتور به‌تنهایی کابین را بالا نمی‌برد. در یک آسانسور کششی، موتور فلکه کششی را می‌چرخاند و فلکه از طریق اصطکاک، سیم‌بکسل‌ها را حرکت می‌دهد. سیم‌بکسل‌ها هم به کابین و وزنه تعادل متصل هستند.

به زبان خیلی ساده:

موتور → فلکه کششی → سیم‌بکسل → کابین و وزنه تعادل

البته در عمل، کنترل سرعت، شتاب، توقف و تراز شدن کابین توسط سیستم کنترل و تجهیزات الکترونیکی انجام می‌شود.


انیمیشن کارکرد آسانسور؛ کابین چطور بالا و پایین می‌رود؟

برای اینکه عملکرد آسانسور را بهتر تصور کنید، یک الاکلنگ را در نظر بگیرید.

در یک طرف، کابین آسانسور قرار دارد و در طرف دیگر، وزنه تعادل.

وقتی موتور فلکه را در یک جهت می‌چرخاند، کابین بالا می‌رود و وزنه تعادل پایین می‌آید. با تغییر جهت حرکت، کابین پایین می‌آید و وزنه تعادل بالا می‌رود.

وزنه تعادل معمولاً برای متعادل کردن وزن کابین و بخشی از ظرفیت اسمی آسانسور انتخاب می‌شود؛ در بسیاری از سیستم‌های کششی، این بخش از ظرفیت حدود ۴۰ تا ۵۰ درصد در نظر گرفته می‌شود.

مسیر حرکت از موتور تا کابین

می‌توان عملکرد آسانسور را این‌طور خلاصه کرد:

تابلو فرمان
↓
درایو و کنترل موتور
↓
موتور و فلکه کششی
↓
سیم‌بکسل‌ها
↓
کابین + وزنه تعادل
↓
حرکت روی ریل‌های راهنما

ریل‌های راهنما باعث می‌شوند کابین مسیر مشخص و کنترل‌شده‌ای داشته باشد و در طول حرکت از مسیر خود خارج نشود.


اجزای اصلی آسانسور چیست؟

حالا که متوجه شدیم آسانسور چطور حرکت می‌کند، بهتر است با مهم‌ترین قطعات آن هم آشنا شویم.

۱. کابین آسانسور

همان فضایی است که مسافر یا بار داخل آن قرار می‌گیرد.

کابین روی یک شاسی قرار دارد و در امتداد ریل‌های راهنما حرکت می‌کند.

۲. موتور و ماشین آسانسور

موتور وظیفه ایجاد نیروی لازم برای حرکت سیستم را بر عهده دارد. در سیستم‌های کششی، موتور فلکه کششی را می‌چرخاند و حرکت از طریق سیم‌بکسل به کابین منتقل می‌شود.

۳. سیم‌بکسل

سیم‌بکسل‌ها وظیفه انتقال نیروی کششی بین ماشین آسانسور، کابین و وزنه تعادل را بر عهده دارند.

در برخی آسانسورهای جدید، به‌جای سیم‌بکسل فولادی ممکن است از سیستم‌های تسمه‌ای استفاده شود، اما اصل عملکرد سیستم کششی مشابه است.

۴. وزنه تعادل

وزنه تعادل در آسانسورهای کششی قرار دارد و در جهت مخالف کابین حرکت می‌کند.

کار آن فقط «سنگین کردن آسانسور» نیست؛ بلکه با متعادل کردن سیستم، نیروی موردنیاز برای حرکت کابین را کاهش می‌دهد.

۵. تابلو فرمان آسانسور

اگر بخواهیم یک تشبیه ساده داشته باشیم، تابلو فرمان را می‌توان مغز آسانسور دانست.

این بخش اطلاعات مربوط به درخواست طبقات، موقعیت کابین، وضعیت درها و سایر ورودی‌های سیستم را دریافت می‌کند و دستورات لازم برای حرکت، توقف و باز و بسته شدن درها را صادر می‌کند.

۶. ریل‌های راهنما

ریل‌ها در چاه آسانسور نصب می‌شوند و مسیر حرکت کابین و وزنه تعادل را مشخص می‌کنند.

۷. سیستم درب

آسانسور فقط یک درب داخل کابین ندارد. در هر طبقه نیز درب مخصوص وجود دارد.

سیستم قفل درب یکی از بخش‌های مهم ایمنی آسانسور است و آسانسور نباید زمانی که شرایط قفل ایمن درها برقرار نیست، وارد حرکت عادی شود.

۸. گاورنر

گاورنر یکی از تجهیزات مهم ایمنی است که سرعت کابین را کنترل می‌کند. اگر سرعت کابین از حد مجاز عبور کند، گاورنر می‌تواند زنجیره عملکرد سیستم ایمنی را فعال کند.

۹. ترمز

ترمز وظیفه متوقف کردن و نگه داشتن سیستم را بر عهده دارد.

در طراحی‌های رایج، ترمز در حالت عادی به‌صورت ایمن سیستم را نگه می‌دارد و در شرایط قطع برق نیز مکانیزم ترمز به سمت حالت ایمن می‌رود.

۱۰. ضربه‌گیر

در پایین چاه آسانسور تجهیزاتی به نام ضربه‌گیر یا Buffer قرار می‌گیرند که برای جذب انرژی در شرایط خاص طراحی شده‌اند.


نحوه کار با دکمه های آسانسور

یکی از ساده‌ترین قسمت‌های استفاده از آسانسور، دکمه‌های آن است؛ اما جالب است بدانید هر دکمه کاربرد مشخصی دارد.

دکمه‌های بالا و پایین

وقتی بیرون آسانسور هستید، معمولاً دو دکمه با علامت‌های ↑ و ↓ می‌بینید.

  • ↑ یعنی می‌خواهید به سمت بالا حرکت کنید.

  • ↓ یعنی می‌خواهید به سمت پایین حرکت کنید.

نکته مهم این است که با زدن دکمه بالا یا پایین، در واقع جهت موردنظر خودتان را اعلام می‌کنید؛ نه اینکه مستقیماً به کابین دستور دهید به یک طبقه مشخص برود.

دکمه طبقات داخل کابین

بعد از ورود به کابین، کافی است دکمه طبقه مقصد را فشار دهید.

مثلاً اگر در طبقه اول هستید و می‌خواهید به طبقه پنجم بروید، دکمه ۵ را انتخاب می‌کنید.

در آسانسورهای مختلف ممکن است دکمه‌های دیگری هم وجود داشته باشند.

دکمه باز کردن در

معمولا علامت دو فلش رو به بیرون نشان‌دهنده باز کردن در است.

این دکمه زمانی کاربرد دارد که بخواهید درب کابین را باز نگه دارید یا در شرایطی که سیستم اجازه می‌دهد، در را باز کنید.

دکمه بستن در

علامت دو فلش رو به داخل معمولاً برای بستن در استفاده می‌شود.

البته در بسیاری از آسانسورها، درها بعد از مدت کوتاهی به‌صورت خودکار بسته می‌شوند.

دکمه Alarm یا زنگ

اگر شرایط اضطراری پیش بیاید، دکمه زنگ یا Alarm برای اعلام وضعیت و درخواست کمک استفاده می‌شود.


فیلم آموزش استفاده از آسانسور

اگر قرار است در سایت یک فیلم آموزش استفاده از آسانسور منتشر کنید، بهتر است ویدیو فقط به «فشار دادن دکمه طبقه» محدود نشود.

یک ویدیوی آموزشی خوب می‌تواند این موارد را نشان دهد:

  • چطور آسانسور را احضار کنیم؟

  • دکمه بالا و پایین چه تفاوتی دارند؟

  • چطور طبقه مقصد را انتخاب کنیم؟

  • دکمه باز و بسته کردن در چه کاربردی دارد؟

  • دکمه اضطراری چه زمانی استفاده می‌شود؟

  • اگر آسانسور متوقف شد، چه کاری انجام دهیم؟

  • چرا نباید هنگام بسته شدن در، جلوی آن بایستیم؟

  • چرا نباید ظرفیت مجاز آسانسور را بیشتر کنیم؟

این نوع ویدیو علاوه بر اینکه مفهوم مقاله را بهتر منتقل می‌کند، می‌تواند تجربه کاربر را هم بهتر کند؛ چون مخاطب به‌جای خواندن توضیحات فنی، عملکرد واقعی آسانسور را می‌بیند.


اگر آسانسور گیر کرد چه کار کنیم؟

یکی از مهم‌ترین سؤالاتی که درباره آسانسور مطرح می‌شود، موضوع گیر کردن آسانسور است.

اول از همه، اگر آسانسور بین طبقات متوقف شد، سعی نکنید درب کابین را با زور باز کنید یا خودتان از کابین خارج شوید.

کار درست این است که آرامش خودتان را حفظ کنید و از دکمه Alarm یا سیستم ارتباط اضطراری برای درخواست کمک استفاده کنید.

اگر تلفن همراه آنتن دارد، می‌توانید با مسئول ساختمان یا خدمات اضطراری مربوطه تماس بگیرید.

چند کار را نباید انجام دهید

اگر آسانسور متوقف شده است:

  • درها را با زور باز نکنید.

  • از سقف کابین خارج نشوید.

  • بین کابین و طبقه تلاش نکنید بیرون بیایید.

  • به کابل‌ها و تجهیزات داخل چاه دست نزنید.

  • برای خارج شدن، از افراد غیرمتخصص کمک نگیرید.

در شرایط اضطراری، بهترین کار این است که منتظر تیم آموزش‌دیده و مجاز بمانید.

آیا آسانسور هنگام قطع برق سقوط می‌کند؟

این تصور که با قطع برق، کابین آسانسور حتماً سقوط می‌کند، درست نیست.

آسانسور دارای چندین لایه سیستم کنترلی و ایمنی است. برای مثال، ترمز، گاورنر، تجهیزات ایمنی کابین و ضربه‌گیر از جمله بخش‌هایی هستند که برای کنترل شرایط غیرعادی طراحی شده‌اند.

البته نحوه عملکرد دقیق سیستم به نوع آسانسور و تجهیزات نصب‌شده در آن بستگی دارد.


آیا همه آسانسورها به یک روش کار می‌کنند؟

خیر.

اگرچه چیزی که ما هر روز در ساختمان‌ها می‌بینیم اغلب آسانسور کششی است، اما همه آسانسورها دقیقاً یک مکانیزم ندارند.

دو سیستم اصلی عبارت‌اند از:

آسانسور کششی

در این سیستم، کابین توسط سیم‌بکسل یا سیستم تعلیق مشابه و با کمک فلکه کششی و وزنه تعادل حرکت می‌کند.

این مدل در ساختمان‌های متوسط و بلند بسیار رایج است.

آسانسور هیدرولیک

در آسانسور هیدرولیک، حرکت کابین با استفاده از یک سیستم هیدرولیکی و پیستون انجام می‌شود و سازوکار آن با آسانسور کششی متفاوت است.

بنابراین وقتی می‌پرسیم آسانسور چجوری کار میکنه، باید اول نوع آسانسور را مشخص کنیم.


چرا آسانسور دقیقاً جلوی طبقه متوقف می‌شود؟

احتمالاً متوجه شده‌اید که آسانسور معمولاً طوری می‌ایستد که کف کابین تقریباً هم‌سطح کف طبقه باشد.

این اتفاق تصادفی نیست.

سیستم کنترل آسانسور با کمک اطلاعات موقعیت و سنسورها، سرعت کابین را کنترل می‌کند و هنگام نزدیک شدن به طبقه مقصد، سرعت را کاهش می‌دهد تا کابین در موقعیت مناسب متوقف شود.

این موضوع برای ایمنی مسافران هم اهمیت زیادی دارد؛ چون اختلاف ارتفاع زیاد بین کف کابین و کف طبقه می‌تواند باعث زمین خوردن افراد شود.


چرا آسانسور صدای موتور زیادی ندارد؟

در آسانسورهای مدرن، کنترل حرکت فقط به روشن و خاموش کردن موتور محدود نمی‌شود.

درایوهای کنترل سرعت می‌توانند سرعت موتور را در مراحل مختلف حرکت تنظیم کنند؛ یعنی آسانسور هنگام شروع حرکت، حرکت با سرعت اصلی و نزدیک شدن به طبقه مقصد، رفتار متفاوتی داشته باشد.

به همین دلیل حرکت آسانسور می‌تواند بسیار نرم‌تر و کم‌صداتر از سیستم‌های قدیمی باشد. سیستم‌های جدید حتی از موتورهای بدون گیربکس و کنترل‌های پیشرفته برای بهبود راندمان و کیفیت حرکت استفاده می‌کنند.


آیا اگر سیم‌بکسل آسانسور پاره شود، کابین سقوط می‌کند؟

این یکی از رایج‌ترین ترس‌ها درباره آسانسور است.

سیستم‌های ایمنی آسانسور فقط به سیم‌بکسل وابسته نیستند. در آسانسورهای کششی، تجهیزات مختلفی برای کنترل سرعت و توقف اضطراری وجود دارد؛ از جمله گاورنر و سیستم ایمنی کابین که در شرایط مشخص می‌توانند کابین را روی ریل‌ها متوقف کنند.

بنابراین نباید عملکرد آسانسور را به «یک کابل که کابین را نگه داشته» خلاصه کرد؛ سیستم واقعی مجموعه‌ای از قطعات مکانیکی، الکتریکی و ایمنی است که با هم کار می‌کنند.


جمع‌بندی؛ بالاخره آسانسور چیست و چطور کار می‌کند؟

اگر بخواهیم کل مطلب را خیلی ساده جمع کنیم:

آسانسور یک سیستم جابه‌جایی عمودی است که کابین را بین طبقات حرکت می‌دهد.

در یک آسانسور کششی معمولی، وقتی شما دکمه را می‌زنید، درخواست به سیستم کنترل می‌رسد. کنترلر فرمان حرکت را صادر می‌کند، موتور فلکه کششی را می‌چرخاند و فلکه باعث حرکت سیم‌بکسل‌ها می‌شود. از طرف دیگر، وزنه تعادل بخشی از وزن سیستم را متعادل می‌کند.

کابین روی ریل‌های راهنما حرکت می‌کند و سنسورها و کنترلر موقعیت آن را بررسی می‌کنند. نزدیک طبقه مقصد، سرعت کاهش پیدا می‌کند و کابین در موقعیت مناسب متوقف می‌شود. بعد از آن، سیستم درب اجازه باز شدن درها را می‌دهد.

در کنار این بخش‌های حرکتی، مجموعه‌ای از تجهیزات مثل ترمز، گاورنر، سیستم ایمنی، قفل درب و ضربه‌گیر برای افزایش ایمنی سیستم در نظر گرفته شده‌اند.

پس دفعه بعد که وارد آسانسور شدید، دیگر فقط یک کابین فلزی نمی‌بینید؛ بلکه یک سیستم هماهنگ از موتور، کنترلر، سیم‌بکسل، وزنه تعادل، سنسورها و تجهیزات ایمنی را تصور می‌کنید که در چند ثانیه شما را بین طبقات جابه‌جا می‌کند.


سوالات متداول درباره آسانسور

آسانسور چیست؟

آسانسور وسیله‌ای برای جابه‌جایی افراد یا بار بین طبقات است که با استفاده از سیستم‌های مکانیکی، الکتریکی و کنترلی، کابین را به‌صورت کنترل‌شده در چاه آسانسور حرکت می‌دهد.

آسانسور چجوری کار میکنه؟

در آسانسورهای کششی، موتور فلکه کششی را می‌چرخاند و فلکه باعث حرکت سیم‌بکسل‌ها می‌شود. کابین و وزنه تعادل در جهت مخالف یکدیگر حرکت می‌کنند و سیستم کنترل، سرعت و توقف کابین را مدیریت می‌کند.

نحوه کار با دکمه های آسانسور چگونه است؟

بیرون کابین معمولا از دکمه‌های بالا و پایین برای احضار آسانسور استفاده می‌شود. داخل کابین نیز با انتخاب شماره طبقه، مقصد مشخص می‌شود. دکمه‌های باز و بسته کردن در و دکمه اضطراری هم بسته به مدل آسانسور کاربردهای مخصوص خودشان را دارند.

اگر داخل آسانسور گیر کنیم چه کار کنیم؟

آرامش خود را حفظ کنید، از دکمه Alarm یا سیستم ارتباط اضطراری استفاده کنید و از باز کردن اجباری درها یا تلاش برای خروج از کابین خودداری کنید. منتظر کمک افراد آموزش‌دیده بمانید.

آیا آسانسور با قطع برق سقوط می‌کند؟

خیر، قطع برق به معنی سقوط آسانسور نیست. آسانسورهای استاندارد دارای چندین سیستم ایمنی و ترمز هستند که برای کنترل و توقف سیستم در شرایط غیرعادی طراحی شده‌اند.

وزنه تعادل آسانسور چه کاری انجام می‌دهد؟

وزنه تعادل در آسانسورهای کششی، بخشی از وزن کابین و بار را متعادل می‌کند و باعث می‌شود موتور برای حرکت سیستم به نیروی کمتری نیاز داشته باشد. این وزنه در جهت مخالف کابین حرکت می‌کند.

ما توی شرکت یادگار سال‌هاست داریم به مشتری‌ها کمک می‌کنیم درست‌ترین نوع آسانسور رو برای ساختمونشون انتخاب کنن. بدون فروختن چیزی که بهشون نمیاد!

آسانسور یادگار

کارشناس ما میاد، ساختمونت رو می‌بینه و بهت می‌گه دقیقا چه نوع آسانسوری برات منطقیه. کاملا رایگان، بدون تعهد.

همین الان زنگ بزن: تماس با ما

بیشتر بخوانید: 

این را در مورد آسانسور نمی‌دانید

یکی از خنده‌دارترین لحظات در آسانسور

دیگه نیازی نیست بین هیدرولیک و کششی سکه بندازی! بذار ما کمکت کنیم بهترین تصمیم رو بگیری.

مهندس امیر عباسی (کارشناس مکانیک)

نظرات بسته شده است.